Parafia p.w. Św. Marcina w Pawłowie

Dzień dobry wszystkim. Od dzisiejszego wtorku 11 stycznia, będziemy zajmować się bliżej miejscami kultu
i obiektami administracyjno-gospodarczymi. W ten wtorek weźmiemy pod lupę Kościół parafialny, a dokładnie budynek Parafii pw. Św. Marcina w Pawłowie.

Kościół parafialny

W centrum wsi, na skraju doliny, otoczony pierścieniem drzew, stoi drewniany kościół parafialny pod wezwaniem świętego Marcina Biskupa z Tour. Obecny kościół został zbudowany w 1762 roku. Jest to budowla drewniana, jednonawowa, konstrukcji zrębowej, obustronnie oszalowana. Dachy dwuspadowe. Ksiądz Feliks Dziadzia
w 1936 roku przygotował plan rozbudowy kościoła. Widać z niego, że kościółek zmienił swoje oblicze dopiero
w latach 1928-1934, kiedy dobudowano wieżę od zachodu, a kruchtę zamieniono na kaplicę. Kościół i zabudowania plebańskie były własnością kurii metropolitalnej gnieźnieńskiej, w powiecie gnieźnieńskim,
departamencie bydgoskim. To nie pierwszy kościół w tym miejscu, bowiem pierwszy stanął tu w XIV wieku.
Niestety, nie posiadamy na jego temat żadnych informacji.

Życzę wszystkim ciekawego wtorku.

Z Panem Bogiem

Ks. Proboszcz

                                                                              Radosław Plewa

Dzień dobry wszystkim. Dzisiaj w pierwszy wtorek 4 stycznia, zatrzymamy się przy stanie liczebnym parafii,
kolejno od osiemnastego, przez dziewiętnasty, aż do dwudziestego wieku.

Stan liczebny parafii

Parafia pod wezwaniem św. Marcina mimo upływu kilku stuleci od chwili erygowania zachowała swój pierwotny rolniczy charakter. Zamieszkiwana była przez kmieci – chłopów posiadających samodzielne gospodarstwa, wyrobników – czyli osoby wynajmujące się na pewien czas do pracy za wynagrodzeniem, komorników – chłopów bezrolnych, którzy chodzili na zarobek do dworów i bogatych gospodarzy, owczarzy, służących. Do bardziej elitarnych zajęć zaliczyć można było włodarza, który był rządcą w posiadłości ziemskiej np. w Nidomiu, kowala, młynarza. Warto wspomnieć też kilka słów na temat rodów rycerskich. Oprócz opisanych Dryów, istniał ród Leszczyców w Gębarzewie i Porajów w Goraninie. Analizę liczby ludności w interesującym nas okresie 1824-1945
dla lepszego zobrazowania warto porównać ze statystyką z końca XVIII, i początku XIX wieku.
W sprawozdaniu duszpasterskim z 1789 roku liczba ludności przedstawiała się następująco:

Liczba mieszkańców parafii z podziałem na poszczególne wsie w 1798 roku

Ponad dziesięć lat później, czyli w 1800 roku, liczba mieszkańców parafii znacznie wzrosła. Biorąc pod uwagę fakt,
że w tabeli nie ujęto dzieci możemy wywnioskować, że będzie ona większa o około 1/3. Ludność parafii (bez dzieci) z 1800 roku

Jeśli weźmiemy pod uwagę umowną liczbę dzieci (średnio 1/3 danego społeczeństwa) to suma ta może wzrosnąć do około 530 osób. W interesującym nas okresie nie prowadzono tak dokładnych sprawozdań z podziałem na płeć
i miejsce zamieszkania. Większość z nich podaje liczbę ogólną wszystkich parafian. Nie zawsze podawały też ilość osób innych wyznań. Sytuacja zmieniła się w 1933 roku, kiedy w sprawozdaniach duszpasterskich zaczęto uwzględniać ich liczbę.

Liczba parafian w wybranych latach od 1824-1938 r.

Jak widać z powyższego zestawienia powoli, ale systematycznie liczba ludności wzrastała. Z 470 osób w 1824 roku do 1110 w 1938 roku. Największy przyrost nastąpił w latach 1844/1845. Natomiast od 1934 roku trzymała się
na stałym poziomie. Niestety nie dysponujemy danymi z czasów II wojny światowej. Również z protokółu pierwszej tradycji przeprowadzonej po wojnie w kwietniu 1945 roku nie zawarto żadnej informacji na ten temat.

Życzę wszystkim ciekawego wtorku.
Z Panem Bogiem

Ks. Proboszcz

                                                                              Radosław Plewa

Dzień dobry wszystkim. Dzisiaj 28 grudnia, w już ostatni tegoroczny wtorkowy grudniowy poranek, rozejrzymy
się wkoło naszych pięknych parafialnych krajobrazów. Dokładnie skupimy się na zasięgu terytorialnym parafii.

Zasięg terytorialny parafii

Na zachodnim skraju lasów czerniejewskich, na tzw. Wysoczyźnie Gnieźnieńskiej, w dolinie Wrześnicy, leży stara wieś Pawłowo. Wysoczyzna Gnieźnieńska to tarasowata wyniosłość ukształtowana przed wielu tysiącami lat przez zalegające te tereny lodowiec. Naniósł on tu masy jałowych piasków i żwirów, które spiętrzyły się do wysokości
100-150 metrów nad poziomem morza. Dzięki temu gdzieniegdzie pozostały widoczne wzniesienia.
Na jednym z nich rozlokowało się właśnie Pawłowo. Te działania geologiczne sprawiły, że ziemie w Pawłowie
i okolicach nie należą do urodzajnych. Większość z nich zaliczono do klasy V-VI. Pomimo tego był i jest to rejon typowo rolniczy. Uprawia się zboża, rośliny paszowe. Obraz pól i łąk zamknięty jest na widnokręgu lasami.
Przy drogach i na miedzach rosną topole i wierzby. Jest to wynik polityki prowadzonej przez proboszczów
w dawnych czasach (XVIII-XIX w.), aby dzierżawcy ziem beneficjalnych obsadzali ich granice drzewami. Jedyna sieć wodna to Wrześnica płynąca z północy na południe. Jej koryto znajduje się na terenie nazywanym
przez mieszkańców Pawłowa – Podole. W 1239 roku Władysław Odonic nadał wsi przywileje. W tym czasie wieś Pawłowo razem z Nidomiem, Leśniewem i Pierzyskami należały do posiadłości Izajasza i jego braci Mikołajewiców prawdopodobnie z rodu Dryów. W „Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolskim” znajdujemy informację pochodzącą z 1311 roku: „Komes Mroczko Przecławic z Rogowa zwraca szpitalowi św. Jana pod Gnieznem wieś Pawłowo”.
W dalszej części dokumentu Jakub, arcybiskup gnieźnieński potwierdza powyższy zwrot. Około roku 1357 stała
się własnością Kapituły Gnieźnieńskiej, która w latach 1239-1357 wzniosła i uposażyła kościół w Pawłowie. Najstarsza wzmianka o okręgu parafialnym pochodzi z 1521 roku. Według niej parafia pawłowska obejmowała wówczas następujące wsie:

– Pawłowo – w którym znajdował się kościół,

– Nidom – oddalony od kościoła o pół mili,

– Goranin – o ćwierć mili,

– Goraninek,

– Gębarzewo – również o ćwierć mili,

– Baranowo – o ćwierć mili.

Gębarzewo i Goraninek zostały odłączone od parafii w Pawłowie 12 maja 1752 roku. Gębarzewo zostało przyłączone do parafii Żydowo, a Goraninek do Czerniejewa. Na sejmie 1773-1775 wyznaczono komisję
do rozgraniczenia Pawłowa od dóbr Czerniejewskich. Terytorium parafii – według akt wizytacji dziekańskich z 1800 roku – graniczyło od strony południowo – wschodniej z parafią Żydowo, na południu z parafią św. Jana Chrzciciela
w Czerniejewie, na północnym – zachodzie z parafią Łubowo, a na północnym-wschodzie z parafią św. Wawrzyńca
w Gnieźnie. Dnia 3 marca 1836 roku arcybiskup gnieźnieński i poznański Dunin zlecił na żądanie Królewskiej regencji znieść parafię w Pawłowie i wcielić ją do parafii w Czerniejewie. Na skutek zdecydowanego sprzeciwu parafian
i ówczesnego proboszcza ks. Andrzeja Faltyńskiego projekt ten nie doszedł do skutku. Przyczynił się do tego również wikariusz generalny ks. kan. Anzelm Brodziszewski, który był zwolennikiem pozostawienia parafii
na miejscu.

Poniżej zamieszczam zdjęcie serca parafii – Pawłowo – z lotu ptaka. Fotografia zapożyczona ze strony internetowej Gmina Czerniejewo. (http://www.czerniejewo.pl/asp/Informacje,Gmina_Czerniejewo_jednostki_pomocnicze,Solectwo_Pawlowo,O_Solectwie,351).

Życzę wszystkim ciekawego wtorku.

Z Panem Bogiem

Ks. Proboszcz

                                                                              Radosław Plewa

Dzień dobry wszystkim. Dzisiaj 21 grudnia w kolejny poranek „Wtorkowej historii kościoła parafialnego” zatrzymamy się przy kapłanie, którego nie trzeba nikomu przedstawiać. Pragnę także zaznaczyć, że jest on już ostatnim proboszczem, którego żywot będziemy rozważać. Ksiądz Szczepan Kowalski, długoletni proboszcz Parafii
pw. Św. Marcina w Pawłowie, który swój urząd piastował przez 30 lat, dokładnie przebywał tu w latach 1964 – 1994.

Ksiądz Szczepan Kowalski (1916-2008)

Urodził się 10 grudnia 1916 r. w Wymysłowie. W 1937 r. ukończył Państwowe Gimnazjum Klasyczne w Trzemesznie
i wstąpił do Prymasowskiego Wyższego Seminarium w Gnieźnie. W czasie II wojny światowej został wywieziony
na przymusowe roboty do Saksonii. Stamtąd dotarł do Rzymu, gdzie kontynuował studia
na Uniwersytecie Gregoriańskim. W 1947 roku wrócił do Polski, a rok później, 22 maja 1948 r. przyjął święcenia kapłańskie z rąk ks. bp. Jedwabskiego. Pracował jako wikariusz w Pobiedziskach, Wrześni, Bydgoszczy i Sokolnikach, pełnił funkcję administratora parafii w Ślesinie. Od 1956 do 1964 roku był duszpasterzem więziennym w Zakładzie Karnym w Potulicach. Od listopada 1964, aż do czerwca 1994 roku był proboszczem parafii w Pawłowie.
Następnie jako ksiądz senior w Czerniejewie. Ostatnie lata spędził w Domu Księży Seniorów w Gnieźnie.
Zmarł 25.10.2008 roku.

Życzę wszystkim ciekawego wtorku.

Z Panem Bogiem

Ks. Proboszcz

                                                                              Radosław Plewa

Dzień dobry wszystkim. Dzisiaj 14 grudnia w prawie połowie miesiąca staje przed nami niezwykle wykształcony kapłan jak na tamte czasy. Człowiek, który jest przedostatnim nieżyjącym duchownym naszej parafii oraz rozważań. Niestety obowiązki parafialnego pasterza sprawował on jedynie przez 8 miesięcy. Ksiądz Doktor Seweryn Kowalski, bo jego dzisiaj wspominamy, w 1945 roku był administratorem Parafii pw. Św. Marcina w Pawłowie.

Ksiądz doktor Seweryn Kowalski (1890-1956)

Urodził się 26 stycznia 1890 roku w Pleszewie Wielkopolskim. Był synem Karola i Konstancji z Kozankiewiczów.
Po ukończeniu trzech klas szkoły powszechnej rodzice wysłali go do Wrocławia do gimnazjum (9-letniego),
które ukończył w 1910 roku. Wstąpił do Seminarium Duchownego w Poznaniu. 1 marca 1914 roku otrzymał święcenia kapłańskie. Przez następne dwa lata pracował jako wikariusz w Rynarzewie i w Obrzycku w diecezji gnieźnieńsko-poznańskiej. W latach 1916-1918 studiował na Uniwersytecie Wrocławskim teologię
oraz filologię klasyczną i hebrajską. Po uzyskaniu dyplomu nauczyciela szkół średnich i katechety był
w latach 1918-24 katechetą w „Uczelni Dąbrówki” w Poznaniu. Potem studiował egzegezę Nowego Testamentu
na uniwersytecie we Lwowie. Tam też w 1925 roku złożył egzamin doktorski. W tym samym roku udał się do Rzymu, by kontynuować studia w Papieskim Instytucie Biblijnym. Po powrocie do kraju w latach 1927-39 był profesorem
w Seminarium Duchownym w Poznaniu. W tym czasie wydał kilka podręczników do nauki religii. W 1938 roku habilitował się na Uniwersytecie Lwowskim. Rok później mianowano go wykładowcą i rektorem seminarium poznańskiego. Aresztowany przez gestapo 9 listopada 1939 roku i wywieziony najpierw do Kazimierza Biskupiego. Do Dachau przewieziono go dnia 24 maja 1940 roku. Potem przewieziono go do Gusen. Dzięki współwięźniom, którym wielokrotnie pomagał, został zwolniony. Odwdzięczając mu się za dobroć, włożyli jego teczkę z dokumentami do grupy Ślązaków przeznaczonych do zwolnienia. Przez Wiedeń wrócił do Warszawy około
1942 roku. Prowadził ćwiczenia i wykłady w tajnym Uniwersytecie Zachodnim, w którym w latach 1943-44
był dziekanem Wydziału Teologii Katolickiej. Po wyzwoleniu ks. Kowalski został powołany (w kwietniu 1945 roku)
na administratora dwóch parafii:

– w Pawłowie, dekanat pobiedziski,

– w Żydowie, dekanat wrzesiński.

Dodatkowo prowadził wykłady w seminarium duchownym w Gnieźnie. Przybywając do Pawłowa nie miał żadnego osobistego majątku. Przedmioty niezbędne w codziennym użyciu dostał w darze od parafian.
Były to naczynia, prześcieradła oraz żywność. Ze względu na liczne obowiązki, przede wszystkim wykłady w różnych rejonach kraju, został zwolniony z administracji dnia 31 grudnia 1945 roku. W styczniu 1947 roku został
profesorem nadzwyczajnym, a w czerwcu 1954 roku – zwyczajnym. Głównym dziełem ks. Kowalskiego był pierwszy przekład polski z języka greckiego „Listów św. Pawła” (1955) oraz przekład całego „Nowego Testamentu” (1965).
Z własnych prac na uwagę zasługuje rozprawa habilitacyjna „Zstąpienie do piekieł Chrystusa Pana wedle nauki św. Piotra. Rozbiór krytyczny” (1938). Pisał także eseje, traktaty teologiczne, recenzje.
Wiele z nich wydrukowano np. w „Słowie Powszechnym” czy „Życiu i Myśli”. Zmarł 9 grudnia 1956 roku.
Pochowany został na cmentarzu św. Piotra w Gnieźnie.

Życzę wszystkim ciekawego wtorku.

Ks. Proboszcz

                                                                              Radosław Plewa